sociaal - rechtvaardig - innovatief

Max van der Stoel: een geboren diplomaat

vrijdag 6 juli 2012

In de rubriek 'Over de EU' belichten we maandelijks één aspect van de Europese Unie of een markante Europese persoonlijkheid. Eerder stond PvdA’er Sicco Mansholt centraal, deze keer aandacht voor oud-minister en PvdA'er Max van der Stoel (1924-2011).

''Toegewijd, deskundig, hoffelijk, loyaal, onkreukbaar en begiftigd met een groot rechtvaardigheidsgevoel – het zijn maar enkele van de vele positieve kwalificaties die telkens terugkeren in artikelen over Max van der Stoel.'' Zo begint NRC-journalist Peter van der Ploeg zijn artikel naar aanleiding van het overlijden van de oud-minister, minister van Staat, diplomaat en PvdA-volksvertegenwoordiger. Max van der Stoel overleed op 23 april 2011 en werd 86 jaar.

Vrijheid en mensenrechten lopen als een rode draad door het leven van Van der Stoel. Tijdens zijn leven en in het bijzonder zijn politieke en diplomatieke carrière zag hij het als zijn taak om daarvoor op te komen.

Na een periode bij het wetenschappelijk bureau van de PvdA, de Wiardi Beckman Stichting en een lidmaatschap van de Eerste- en vervolgens Tweede Kamer, werd Van der Stoel in 1965 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken in het Kabinet-Cals. In deze functie hield hij zich bezig met de VN en buiten-Europese aangelegenheden. Na de val van het kabinet nam hij wederom plaats in de Tweede Kamer en was hij tevens lid van het Europees Parlement. In 1973 keerde Van der Stoel terug naar het Ministerie van Buitenlandse Zaken, maar deze keer als eerste (en tot nu toe enige) PvdA-minister op Buitenlandse Zaken in het kabinet van partijgenoot en oud-WBS collega Joop den Uyl.

Roerige tijden

Het waren roerige tijden. De oliecrisis, de Koude Oorlog, het lidmaatschap van de NAVO en de steun van Van der Stoel aan mensenrechtenbewegingen zoals Charta 77 in Tsjechoslowakije waren ingrediënten voor hevige discussie in tijden van politieke polarisatie. Maar ook binnen de PvdA was het onrustig.

Met de vernieuwingsbeweging Nieuw Links en de daaruit voortgekomen PvdA-partijvoorzitter André van der Louw waren de verhoudingen zeer gespannen. De Nieuw Linksers hadden problemen met Van der Stoels kritische houding ten opzichte van de communistische DDR en waren ook geen voorstander van zijn voornemen om lid van de NAVO te blijven. Veel partijgenoten vonden Van der Stoel niet links genoeg.

De onvoorwaardelijke steun die Van der Stoel genoot van premier Den Uyl was daarom geen overbodige luxe. De spanningen verdwenen pas na de val van de Muur. Het typeerde de bescheiden Van der Stoel dat hij zijn historisch gelijk voor wat betreft het communisme nooit nadrukkelijk heeft aangekaart. Al vond hij het ‘wel prettig’ dat achteraf velen zijn gelijk erkenden.

In 1982 werd Van der Stoel nogmaals Minister van Buitenlandse Zaken. Dit keer in het Kabinet-Van Agt. Dit kabinet was echter geen lang leven beschoren. Het was de laatste keer dat hij een kabinetspost zou bekleden. Zijn politieke carriere nam een internationale wending.

Internationale carrière

Grote bekendheid verwierf van der Stoel met name door zijn internationale werkzaamheden na zijn ministerschap. Hij bleek een geboren diplomaat. Een grote portie geduld en vasthoudendheid in combinatie met zijn uiterlijke gereserveerdheid en genuanceerde formuleringen droegen hier in grote mate aan bij.

Zijn strijd voor vrijheid en mensenrechten kwam ook tot uiting in de internationale functies die hij bekleedde. Zo werd hij na zijn ministerschap ambassadeur bij de Verenigde Naties en was hij van 1991 tot 1999 VN-rapporteur voor de naleving van mensenrechten in Irak. Ook in zijn functie als Hoge Commissaris inzake Nationale Minderheden van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) zette hij tussen 1993 en 2001 zijn diplomatieke talenten in om diverse etnische spanningen in Europa niet te hoog op te laten lopen.

Prinses Máxima

Een van zijn laatste en meest in het oog springende missies was de stille diplomatie rond het huwelijk tussen prins Willem Alexander en de Argentijnse Máxima Zorreguieta. Toen bleek dat de vader van Máxima minister was geweest ten tijde van het dictatoriale Videla-regime kreeg Van der Stoel de opdracht om hem ervan te overtuigen niet aanwezig te zijn bij het huwelijk van zijn dochter. De kalme en vastberaden Van der Stoel wist de koppige vader Zorreguieta uiteindelijk te overtuigen. Minister-president Wim Kok kon dankzij Van der Stoels diplomatieke inspanningen melden dat de vader van Máxima ''tot het inzicht was gekomen dat hij bij de eventuele huwelijksplechtigheden niet aanwezig zal zijn.''

In de herfst van zijn carrière was Van der Stoel nog actief als speciale adviseur van Javier Solana, de hoge vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenland- en veiligheidsbeleid van de Europese Unie.

Max van der Stoel overleed op 86-jarige leeftijd na een kort ziekbed.

Thijs Berman over Max van der Stoel:

"Wanneer we spreken over de gezichtsbepalende politici van de PvdA, dan scoort Max van der Stoel hoog op de lijst. Met grenzeloze energie heeft Max zich altijd ingezet voor een rechtvaardige wereld waarin iedereen gelijke kansen heeft. Die gedachte heeft mij doen besluiten de politiek in te gaan."

Meer weten?

>> Website van NRC Handelsblad
>> Website Parlement & Politiek

NB: deze tekst is deels ontleend aan bovenstaande website.

Op dit bericht kan niet gereageerd worden.